Ngày 12/8/1915, hàng trăm binh sĩ Anh tiến sâu vào chiến trường Gallipoli rồi mất dấu. Nửa thế kỷ sau, các nhân chứng kể rằng họ đã bước vào một đám mây kỳ lạ và không bao giờ đi ra. Nhưng những gì được tìm thấy sau chiến tranh lại kể một câu chuyện khác.
Trong lịch sử quân sự, một đơn vị có thể mất liên lạc vì điện đài hỏng, bản đồ sai, người đưa tin bị bắn hoặc cấp chỉ huy đơn giản là không còn biết quân của mình đang ở đâu.
Nhưng bước cả đội hình vào một đám mây rồi biến mất khỏi mặt đất thì rõ ràng không nằm trong bất kỳ giáo trình hành quân nào.
Đó là câu chuyện nổi tiếng về Trung đoàn Norfolk trong Chiến dịch Gallipoli năm 1915.
Theo phiên bản được lan truyền rộng rãi, hơn 200 binh sĩ Anh tiến thẳng vào một đám mây thấp đang nằm giữa chiến trường. Người cuối cùng vừa khuất dạng, đám mây từ từ bay lên, nhập với những đám mây khác rồi trôi khỏi khu vực.
Phía sau nó không còn một người lính nào.
Không thi thể. Không tù binh. Không người sống sót.
Cả đơn vị dường như bị bầu trời nuốt chửng.
Câu chuyện nghe hoàn hảo đến mức có đủ chỗ cho mọi cách giải thích: hiện tượng thời tiết, vũ khí bí mật, cánh cổng không gian và tất nhiên, người ngoài hành tinh — những vị khách thường bị gọi tên mỗi khi lịch sử để quên một dấu hỏi.
Chỉ có một vấn đề: đám mây bí ẩn không xuất hiện trong hồ sơ năm 1915.
Nó chỉ bước vào câu chuyện 50 năm sau trận đánh.
Huyền thoại kể rằng các binh sĩ Norfolk đã tiến vào một đám mây rồi biến mất. Ảnh minh họa.
Không phải cả một trung đoàn biến mất
Trước hết cần làm rõ một chi tiết thường bị kể sai.
Không phải toàn bộ Trung đoàn Norfolk biến mất. Lực lượng mất dấu thuộc Tiểu đoàn 1/5 của Trung đoàn Norfolk, một đơn vị quân tình nguyện của Anh.
Trong tiểu đoàn có Đại đội E, thường được gọi là Đại đội Sandringham vì nhiều thành viên là người làm việc tại điền trang Sandringham của Hoàng gia Anh.
Họ không phải những chiến binh bí ẩn được tuyển chọn cho một nhiệm vụ tuyệt mật. Trước chiến tranh, phần lớn là người làm vườn, phu nông trại, quản gia, người giữ rừng, người chăm ngựa và nhân viên phục vụ trong điền trang.
Họ lớn lên gần nhau, làm việc cùng nhau rồi nhập ngũ cùng nhau.
Người tổ chức và chỉ huy đại đội là Đại úy Frank Beck, quản lý điền trang Sandringham. Khi theo đơn vị ra chiến trường, Beck đã 54 tuổi. Vua George V được cho là từng khuyên ông không nên đi vì tuổi đã cao.
Beck vẫn đi.
Có lẽ không ai khi ấy hình dung rằng những người vốn quen chăm vườn, nuôi ngựa và bảo vệ điền trang nhà vua lại trở thành trung tâm của một trong những huyền thoại kỳ lạ nhất Thế chiến thứ nhất.
Gallipoli: Nơi mọi kế hoạch đều có thể đi chệch hướng
Năm 1915, phe Hiệp ước mở chiến dịch tại bán đảo Gallipoli, thuộc Đế quốc Ottoman, với mục tiêu kiểm soát eo biển Dardanelles và mở tuyến đường biển đến Nga.
Trên bản đồ, kế hoạch trông có vẻ hợp lý.
Ngoài thực địa, mọi thứ nhanh chóng biến thành một thảm họa.
Địa hình Gallipoli gồm những ngọn đồi, khe sâu, bụi cây rậm và các khoảng đất trống gần như không có nơi ẩn nấp. Mùa hè nóng khủng khiếp, binh sĩ thiếu nước, bản đồ không chính xác, liên lạc rối loạn và quân Ottoman đã chuẩn bị phòng thủ.
Nhiều đơn vị vừa đổ bộ đã phải chiến đấu trong tình trạng kiệt sức, mất phương hướng và không biết chính xác quân bạn đang ở đâu.
Tiểu đoàn 1/5 Norfolk đặt chân đến vịnh Suvla vào đầu tháng 8/1915. Chỉ vài ngày sau, họ được lệnh tham gia một cuộc tiến công.
Đó cũng là trận đánh đầu tiên của nhiều người trong Đại đội Sandringham.
Và với phần lớn trong số họ, đó là trận đánh cuối cùng.
Cuộc tiến công ngày 12/8/1915
Chiều 12/8, Tiểu đoàn 1/5 Norfolk được lệnh tiến về phía các vị trí của quân Ottoman.
Địa hình phía trước khô cằn, nhiều bụi rậm và đã bốc cháy do pháo kích. Khói, bụi và hơi nóng phủ lên chiến trường. Đội hình quân Anh nhanh chóng bị chia cắt khi hỏa lực đối phương trút xuống.
Một số binh sĩ bị thương hoặc kiệt sức đã quay về phòng tuyến trong đêm. Tuy nhiên, một nhóm do Trung tá Sir Horace Proctor-Beauchamp dẫn đầu vẫn tiếp tục tiến sâu.
Theo báo cáo của Tổng tư lệnh lực lượng Anh tại Gallipoli, khoảng 16 sĩ quan và 250 binh sĩ đã vượt lên trước đội hình, tiến vào khu vực địa hình rậm rạp rồi mất khỏi tầm nhìn.
Con số thường được nhắc lại là khoảng 267 người nếu tính cả người chỉ huy.
Trong nhóm ấy có Frank Beck cùng nhiều thành viên Đại đội Sandringham.
Họ không quay lại cùng đội hình.
Sau trận đánh, quân Anh không biết lực lượng này đã tiến đến đâu, bị tiêu diệt tại vị trí nào hay có ai rơi vào tay quân Ottoman hay không.
Một đội quân bước vào vùng cây bụi đang cháy rồi hoàn toàn mất liên lạc. Chỉ riêng sự thật ấy đã đủ đáng sợ, ngay cả khi chưa cần thêm một đám mây nào.
“Họ tiến vào rừng và biến mất”
Báo cáo của tướng Ian Hamilton sau đó mô tả sự việc bằng ngôn từ đầy bí ẩn. Nhóm Norfolk đã vượt xa các đơn vị bên cạnh, tiếp tục tiến vào vùng địa hình gãy khúc và nhiều cây cối rồi mất khỏi tầm nhìn và âm thanh.
Không người nào trong nhóm dẫn đầu trở về cùng đội hình.
Không có danh sách tù binh tương ứng từ phía Ottoman. Trong nhiều năm, gia đình các binh sĩ chỉ biết rằng người thân của mình được ghi nhận là mất tích.
Vì Đại đội Sandringham có quan hệ đặc biệt với Hoàng gia, số phận của họ càng được công chúng Anh quan tâm. Nữ hoàng Alexandra, mẹ của Vua George V, cũng muốn biết chuyện gì đã xảy ra với những người từng làm việc tại điền trang của gia đình.
Trong bối cảnh ấy, cụm từ “mất khỏi tầm nhìn” dần được kể thành “biến mất không dấu vết”.
Nhưng vào thời điểm đó, hồ sơ quân sự vẫn chưa nói gì về một đám mây nuốt chửng binh lính.
Chi tiết nổi tiếng nhất của câu chuyện vẫn còn phải chờ thêm nửa thế kỷ mới xuất hiện.
Đám mây chỉ xuất hiện vào năm 1965
Năm 1965, đúng 50 năm sau trận đánh, ba cựu binh New Zealand đưa ra một lời kể khác thường.
Họ cho biết trong ngày xảy ra cuộc tiến công, nhiều đám mây có hình dáng giống những ổ bánh mì lơ lửng phía trên chiến trường. Một đám mây nằm sát mặt đất, che phủ con đường mà các binh sĩ Norfolk đang hành quân.
Theo lời kể, những người lính lần lượt bước vào đám mây nhưng không ai xuất hiện ở đầu bên kia.
Khoảng một giờ sau, đám mây từ từ nâng lên, nhập với những đám mây phía trên rồi trôi đi ngược chiều gió. Khi tầm nhìn trở lại, toàn bộ đơn vị đã biến mất.
Đây chính là chi tiết biến một tai họa quân sự thành một bí ẩn siêu nhiên.
Nếu lời kể chính xác, câu hỏi không còn là quân Norfolk tử trận ở đâu, mà là thứ gì đã chờ họ bên trong đám mây.
Tuy nhiên, lời chứng này có một số vấn đề lớn.
Nó được đưa ra sau sự kiện nửa thế kỷ. Không có báo cáo nào vào năm 1915 đề cập việc hàng trăm binh sĩ bị một đám mây bao phủ. Vị trí quan sát của các cựu binh cũng bị đặt dấu hỏi, và một hiện tượng sương mù nổi tiếng tại Gallipoli được ghi nhận vào ngày khác, không trùng ngày 12/8.
Năm mươi năm là khoảng thời gian đủ dài để ký ức, chuyện truyền miệng và những sự kiện khác nhau vô tình nhập lại thành một.
Đám mây vì thế có thể là ký ức thật, một sự nhầm lẫn thời gian hoặc phần được bổ sung khi câu chuyện đã trở thành huyền thoại.
Những thi thể được tìm thấy sau chiến tranh
Chi tiết quan trọng nhất thường bị các phiên bản huyền bí bỏ qua là nhiều binh sĩ Norfolk đã được tìm thấy.
Sau khi chiến tranh kết thúc, các đội tìm kiếm quay lại Gallipoli để thu thập và nhận dạng hài cốt.
Năm 1919, một nhóm tìm kiếm báo cáo phát hiện khoảng 180 thi thể nằm rải rác trên diện tích gần một dặm vuông, cách tuyến phòng thủ cũ của quân Ottoman khoảng 800 yard. Trong số đó, 122 người được xác định thuộc Tiểu đoàn 1/5 Norfolk dựa trên dấu hiệu quân phục.
Huyền thoại kể rằng các binh sĩ Norfolk đã tiến vào một đám mây rồi biến mất. Ảnh minh họa.
Năm 1919, hài cốt của nhiều binh sĩ Tiểu đoàn 1/5 Norfolk được tìm thấy gần một trang trại. Ảnh minh họa.
Phần lớn hài cốt không thể nhận dạng riêng lẻ. Chỉ một số rất ít người được xác định danh tính.
Một người dân địa phương kể rằng khi trở về trang trại sau chiến sự, ông nhìn thấy rất nhiều thi thể binh sĩ Anh đang phân hủy quanh khu vực và đã chuyển họ xuống một khe nhỏ.
Chiếc đồng hồ của Đại úy Frank Beck cũng được thu hồi sau chiến tranh từ một sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ rồi trao lại cho gia đình ông.
Những phát hiện này không trả lời được từng chi tiết về phút cuối của đơn vị, nhưng chúng loại bỏ khả năng hàng trăm người đã bốc hơi khỏi Trái Đất.
Họ đã tiến sâu hơn lực lượng hỗ trợ, bị tách khỏi đội hình và tử trận trong khu vực do quân Ottoman kiểm soát.
Không có phép màu nào đưa họ đi. Chỉ có chiến tranh khiến không ai kịp đưa họ trở về.
Họ đã bị phục kích hay bị xử tử?
Việc các thi thể nằm sâu phía sau phòng tuyến Ottoman làm xuất hiện nhiều giả thuyết.
Một khả năng là nhóm Norfolk đã mất phương hướng, vượt quá xa so với quân bạn rồi bị quân Ottoman bao vây và tiêu diệt từng phần.
Khói từ các bụi cây cháy, địa hình gồ ghề và sự hỗn loạn của trận đánh có thể khiến họ không nhận ra rằng hai bên sườn đã không còn được bảo vệ.
Một giả thuyết khác cho rằng một số người bị bắt rồi bị xử tử. Bộ phim truyền hình All the King’s Men năm 1999 đã sử dụng hướng giải thích này.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lịch sử đủ chắc chắn để khẳng định toàn bộ nhóm đã bị thảm sát sau khi đầu hàng. Phía Ottoman cũng từng bác bỏ việc bắt giữ đơn vị với số lượng như vậy.
Cách giải thích phù hợp nhất với những gì được tìm thấy là nhóm dẫn đầu đã tiến quá sâu, mất liên lạc và bị tiêu diệt trong giao tranh quanh khu vực trang trại.
Trong một chiến trường đầy khói, cây cháy và hỏa lực súng máy, con người không cần phải gặp điều siêu nhiên mới có thể biến mất khỏi mắt đồng đội.
Một trung đoàn không biến mất, nhưng một huyền thoại đã ra đời
Câu chuyện về Trung đoàn Norfolk chứa ba lớp sự thật khác nhau.
Lớp thứ nhất là một sự kiện lịch sử đã được ghi nhận: ngày 12/8/1915, một lực lượng thuộc Tiểu đoàn 1/5 Norfolk tiến quá sâu tại Gallipoli và mất liên lạc.
Lớp thứ hai là bi kịch kéo dài nhiều năm: gia đình không biết người thân tử trận ở đâu, trong khi phần lớn thi thể không được nhận dạng.
Lớp thứ ba là huyền thoại về đám mây, xuất hiện từ lời kể được công bố 50 năm sau trận đánh.
Chính ba lớp ấy đã hòa vào nhau, biến một thất bại quân sự thành câu chuyện về một đơn vị bị bầu trời mang đi.
Những người tin vào điều siêu nhiên vẫn có thể hỏi tại sao lời kể về đám mây lại chi tiết đến vậy. Những người hoài nghi sẽ chỉ vào số hài cốt được tìm thấy năm 1919.
Cả hai phía có thể tiếp tục tranh luận về đám mây.
Nhưng số phận chung của những người lính gần như không còn là bí ẩn: họ đã không biến mất khỏi thế giới. Họ bị đẩy quá sâu vào một trận đánh hỗn loạn, mất sự hỗ trợ và nằm lại trên chiến trường.
Điều đáng sợ nhất trong câu chuyện này vì thế không phải là một đám mây có thể nuốt chửng 267 người.
Mà là chiến tranh có thể làm điều ấy, rồi để người ở nhà chờ câu trả lời suốt nhiều năm.
Nguồn tham khảo
National Army Museum – The Royal Norfolk Regiment
Imperial War Museums – The Disappearance of the King’s Company
National WWI Museum and Memorial – Gallipoli Battlefield Tour Journal