Bán một chiếc xe không đứng tên mình đã là chuyện dễ dẫn đến đồn công an. Victor Lustig còn đi xa hơn: ông chọn bán Tháp Eiffel – một khối sắt khổng lồ nằm giữa Paris, ai cũng biết ở đâu và hoàn toàn không thuộc sở hữu của ông.
Nghe giống một câu chuyện được bịa ra sau vài vòng rượu, nhưng Victor Lustig là người có thật và phi vụ của ông cũng có thật. Điều đáng kinh ngạc không chỉ nằm ở việc ông dám rao bán một trong những công trình nổi tiếng nhất thế giới, mà còn ở chỗ đã có người nghiêm túc ngồi xuống thương lượng rồi trao tiền.
Khi vụ lừa đầu tiên trót lọt, Lustig còn quay lại Paris để thực hiện lần thứ hai. Có lẽ với ông, bán một Tháp Eiffel một lần vẫn chưa tận dụng hết giá trị của “tài sản”.
Ảnh nhận dạng Victor Lustig dưới tên Robert Miller trong hồ sơ cảnh sát liên bang Hoa Kỳ. Ảnh tư liệu
Một “bá tước” có quá nhiều tên
Victor Lustig sinh năm 1890 tại Hostinné, khi ấy thuộc Đế quốc Áo–Hung và hiện nằm trong lãnh thổ Cộng hòa Séc.
Ông thường tự giới thiệu mình là một bá tước, mặc dù danh hiệu ấy chủ yếu tồn tại trong lời nói và trên những giấy tờ không nên đem đi xác minh. Lustig nói được nhiều ngôn ngữ, ăn mặc lịch thiệp và có khả năng khiến người đối diện cảm thấy mình đang trò chuyện với một quý ông thực sự.
Hồ sơ thực thi pháp luật của Mỹ cho thấy ông sử dụng hàng chục bí danh trong suốt sự nghiệp. FBI ghi nhận Lustig từng bị bắt nhiều lần tại châu Âu và Mỹ với những cáo buộc liên quan đến lừa đảo, trộm cắp, biển thủ và làm giả giấy tờ.
Nhưng Lustig không phải mẫu tội phạm thích dùng súng hay đập bàn dọa nạt. Vũ khí chính của ông là dáng vẻ điềm tĩnh, khả năng quan sát người khác và một nguyên tắc khá đơn giản: trước khi bán thứ gì đó, hãy tìm hiểu xem người mua đang thực sự muốn điều gì.
Đôi khi, thứ họ muốn không phải món hàng. Họ muốn cơ hội đổi đời, cảm giác được chọn hoặc niềm tin rằng mình khôn hơn những người còn lại.
Tháp Eiffel từng đứng trước nguy cơ bị tháo dỡ
Ngày nay, ý tưởng chính phủ Pháp bí mật bán Tháp Eiffel làm sắt vụn nghe vô lý đến mức khó có người tin. Nhưng vào năm 1925, câu chuyện này lại có một phần nền tảng lịch sử đủ thật để đánh lừa người nghe.
Tháp Eiffel được xây dựng cho Triển lãm Thế giới năm 1889. Theo thỏa thuận ban đầu, công trình chỉ được phép tồn tại trong khoảng 20 năm và từng đứng trước nguy cơ bị tháo dỡ sau khi thời hạn khai thác kết thúc.
Gustave Eiffel đã bảo vệ công trình bằng cách chứng minh giá trị khoa học và quân sự của nó. Tháp được sử dụng cho các thí nghiệm, quan sát khí tượng và đặc biệt là truyền tín hiệu vô tuyến. Chính vai trò như một ăng-ten khổng lồ đã giúp nó thoát khỏi kế hoạch phá bỏ.
Dù được giữ lại, đến thập niên 1920, việc bảo dưỡng hàng nghìn tấn sắt vẫn tốn kém. Báo chí khi ấy có những bài viết đề cập đến tình trạng xuống cấp cùng chi phí sửa chữa công trình.
Victor Lustig đọc được những thông tin này. Người Paris đọc báo để biết tin. Lustig đọc báo để tìm xem hôm nay có thứ gì mình chưa sở hữu nhưng vẫn có thể mang đi bán.
Một cuộc họp đủ sang để khó nghi ngờ
Sau khi có ý tưởng, Lustig không vội đứng dưới chân tháp treo biển “chính chủ cần bán gấp”. Ông chuẩn bị một màn kịch có đủ giấy tờ, chức danh và khung cảnh phù hợp.
Lustig đặt làm văn phòng phẩm có hình thức giống giấy tờ của chính phủ Pháp. Sau đó, ông tự nhận mình là phó tổng giám đốc thuộc Bộ Bưu chính và Điện báo.
Từ Hôtel de Crillon, một khách sạn sang trọng tại quảng trường Concorde, “vị quan chức” gửi thư mời một số nhà buôn phế liệu có tiếng đến dự cuộc họp kín. Địa điểm này là một phần quan trọng của màn trình diễn. Khi một người nói chuyện trong căn phòng sang trọng, sử dụng giấy tờ có con dấu và giữ phong thái bình thản, người đối diện thường bắt đầu nghi ngờ chính sự nghi ngờ của mình.
Tại cuộc họp, Lustig thông báo rằng chi phí duy trì Tháp Eiffel đã trở thành gánh nặng. Chính phủ Pháp, theo lời ông, quyết định tháo dỡ công trình và bán khoảng 7.000 tấn kim loại cho nhà thầu trả giá phù hợp.
Vấn đề phải được giữ bí mật tuyệt đối vì nếu tin tức rò rỉ, công chúng có thể phản ứng dữ dội.
Yêu cầu giữ kín nghe có vẻ hợp lý. Nhưng nó còn mang lại cho Lustig một lợi ích khác: những người được mời không dám hỏi quá nhiều người bên ngoài. Sự bí mật vốn được trình bày như cách bảo vệ chính phủ, thực chất lại bảo vệ kẻ lừa đảo.
Lustig còn thuê xe sang đưa các nhà buôn đi xem Tháp Eiffel. Chuyến tham quan không nhằm chứng minh ông sở hữu công trình. Nó giúp ông quan sát từng người: ai quá thận trọng, ai chỉ tò mò và ai đang rất muốn giành được hợp đồng.
_identification,_1931.jpg)
Người mua muốn bước vào giới lớn
Trong số những người được mời, Lustig chú ý đến André Poisson, một nhà buôn đang tìm cách khẳng định vị thế trong giới kinh doanh Paris.
Poisson không chỉ nhìn thấy hàng nghìn tấn sắt. Ông nhìn thấy một hợp đồng có thể đưa tên tuổi mình lên một vị trí hoàn toàn khác.
Lustig hiểu rất rõ điều đó. Ông tạo cảm giác rằng Poisson đang được tiếp cận một cơ hội bí mật mà không phải doanh nhân nào cũng có. Hợp đồng càng khó tin, Poisson càng có xu hướng xem nó như một cơ hội đặc biệt chỉ dành cho số ít.
Tuy nhiên, Poisson vẫn còn nghi ngờ. Đây là lúc Lustig tung ra chi tiết khiến toàn bộ câu chuyện trở nên… đáng tin hơn.
Ông kín đáo than rằng mức lương của một công chức không đủ đáp ứng cuộc sống và ám chỉ mình cần một khoản “bồi dưỡng” để bảo đảm Poisson được chọn.
Với người bình thường, việc một quan chức đòi hối lộ đáng lẽ phải là dấu hiệu nên đứng dậy đi về. Nhưng với Poisson, chính sự tham nhũng ấy lại khiến nhân vật trước mặt có vẻ giống quan chức thật hơn.
Poisson đồng ý trả tiền mua quyền tháo dỡ Tháp Eiffel và đưa thêm khoản tiền riêng cho Lustig. Các tài liệu kể lại vụ việc không hoàn toàn thống nhất về tổng số tiền, nhưng đều thống nhất ở điểm quan trọng: Lustig nhận được cả tiền của “thương vụ” lẫn khoản hối lộ rồi nhanh chóng rời khỏi Pháp.
Một lời nói dối lớn vừa được hoàn tất nhờ một chi tiết rất đời thường.
.jpg)
Sự im lặng mở đường cho lần thứ hai
Lustig trốn đến Áo và chờ đợi tin tức về vụ việc. Ông dự đoán cảnh sát Pháp sẽ vào cuộc, báo chí đăng hình truy nã và câu chuyện lan khắp Paris.
Nhưng nhiều ngày trôi qua, không có gì xảy ra.
Khi nhận ra mình bị lừa, André Poisson đã không trình báo. Việc thừa nhận đã trả tiền mua Tháp Eiffel, lại còn chủ động đưa hối lộ cho một quan chức giả, có thể biến ông thành trò cười trong giới kinh doanh.
Sự xấu hổ của nạn nhân vô tình trở thành lớp bảo vệ hoàn hảo cho kẻ lừa đảo.
Thấy báo chí im ắng, Lustig đi đến một kết luận táo bạo: nếu Tháp Eiffel đã bán được một lần, có lẽ nó vẫn còn bán được thêm lần nữa.
Chỉ khoảng một tháng sau, ông quay lại Paris, chuẩn bị giấy tờ và tiếp cận một nhóm nhà buôn phế liệu khác bằng kịch bản gần như cũ.
Lần này, người được nhắm đến đã nghi ngờ và liên hệ với cảnh sát. Lustig kịp rời khỏi Pháp rồi sang Mỹ trước khi bị bắt.
Ông ta có thật sự bán thành công hai lần?
Victor Lustig thường được giới thiệu là “người đàn ông bán Tháp Eiffel hai lần”. Đây cũng là cách nhiều tài liệu và bài báo quốc tế đặt tiêu đề cho câu chuyện.
Tuy nhiên, nếu nói thật chính xác, phi vụ đầu tiên chắc chắn đã giúp Lustig lấy được tiền từ André Poisson. Ở lần thứ hai, ông tái diễn kế hoạch, tìm được mục tiêu nhưng bị người này báo cảnh sát và phải bỏ trốn.
Vì vậy, “hai lần bán Tháp Eiffel” nên được hiểu là Lustig đã tổ chức hai phi vụ rao bán công trình. Không có đủ cơ sở chắc chắn để khẳng định ông hoàn tất hai thương vụ và nhận trọn tiền trong cả hai lần.
Sự thật này không làm câu chuyện kém khó tin. Một người dám quay lại thành phố nơi mình vừa bán trái phép biểu tượng nổi tiếng nhất vẫn là mức tự tin mà phần lớn chúng ta chỉ có khi… chưa đọc kỹ đề bài.
Từ Tháp Eiffel đến Alcatraz
Sau khi rời châu Âu, Lustig tiếp tục thực hiện nhiều vụ lừa đảo tại Mỹ. Một trong những món hàng nổi tiếng của ông là chiếc “hộp in tiền” – một thiết bị được quảng cáo có khả năng sao chép tiền giấy.
Chiếc hộp thực chất chỉ được chuẩn bị sẵn vài tờ tiền thật. Nó hoạt động đủ lâu để thuyết phục người mua, sau đó bắt đầu cho ra giấy trắng vào lúc Lustig đã biến mất.
Về sau, ông không còn dừng ở việc bán máy in tiền giả. Lustig tham gia trực tiếp vào một đường dây sản xuất tiền giả quy mô lớn.
Năm 1935, Cơ quan Mật vụ Mỹ bắt giữ ông. Một chiếc chìa khóa được tìm thấy trong người Lustig dẫn các điều tra viên đến tủ gửi đồ tại ga tàu điện ngầm Times Square. Bên trong có 51.000 USD tiền giả cùng các bản khắc dùng để in tiền.
Ngay trước ngày xét xử, Lustig còn trốn khỏi nơi giam giữ bằng một sợi dây được làm từ ga trải giường. Ông bị bắt lại sau đó và nhận tổng mức án 20 năm tù tại Alcatraz.
Victor Lustig trong một bức ảnh đăng trên báo Philadelphia năm 1935. Ảnh tư liệu
Nhìn bề ngoài, Victor Lustig bán Tháp Eiffel. Nhưng trên thực tế, ông không bán sắt thép, quyền tháo dỡ hay bất kỳ tài sản nào.
Ông bán cho nạn nhân cảm giác mình là người được lựa chọn.
Ông dựng nên một bối cảnh có đủ biểu tượng của quyền lực: giấy tờ chính phủ, chức danh dài, khách sạn sang trọng, xe hơi và yêu cầu giữ bí mật. Mỗi chi tiết riêng lẻ không chứng minh được điều gì, nhưng khi xuất hiện cùng nhau, chúng khiến lời nói dối trở nên có vẻ hợp lý.
Lustig còn chọn đúng điểm yếu của mục tiêu. André Poisson muốn khẳng định vị thế. Ông không chỉ mua kim loại mà còn mua cơ hội bước vào giới kinh doanh lớn của Paris.
Cuối cùng, Lustig dựa vào sự im lặng của nạn nhân. Người bị lừa thường ngại thừa nhận mình đã tin vào một câu chuyện quá vô lý. Chính tâm lý đó giúp kẻ lừa đảo có thêm thời gian trốn thoát, thậm chí quay lại thực hiện trò cũ.
Gần một thế kỷ đã trôi qua, phương tiện lừa đảo có thể chuyển từ giấy có con dấu sang tài khoản có dấu tích xanh. Nhưng cách đánh vào lòng tham, sự tự ái và cảm giác được trao cơ hội đặc biệt thì gần như không thay đổi.
Tháp Eiffel đến nay vẫn đứng giữa Paris. Victor Lustig chưa bao giờ sở hữu lấy một chiếc đinh trên công trình ấy.
Nhưng trong một khoảng thời gian ngắn của năm 1925, ông đã khiến những doanh nhân nghiêm túc tin rằng chỉ cần ký đúng giấy và trả đủ tiền, một biểu tượng của nước Pháp có thể được tháo xuống rồi chở thẳng về bãi phế liệu.
Nguồn tham khảo
Jeff Maysh, “The Man Who Sold the Eiffel Tower. Twice.”, Smithsonian Magazine, 2016.
Gilbert King, “The Smoothest Con Man That Ever Lived”, Smithsonian Magazine, 2012.
Federal Bureau of Investigation, “International Exchange of Fingerprints”, FBI Law Enforcement Bulletin, tháng 1 năm 1936.
Trang thông tin chính thức của Tháp Eiffel, “The Eiffel Tower and Science”.
Trang thông tin chính thức của Tháp Eiffel, “When the Eiffel Tower Was a Subject of Controversy”.