Có những kỷ lục khiến người ta ao ước được ghi tên. Kỷ lục của Vesna Vulović chắc chắn không nằm trong số đó.
Ngày 26/1/1972, nữ tiếp viên hàng không người Nam Tư sống sót sau khi chiếc máy bay chở cô phát nổ ở độ cao 10.160 mét. Không có dù, không có sự chuẩn bị và cũng chẳng có màn tiếp đất nhẹ nhàng như trong phim.
Trong tổng số 28 người trên chuyến bay JAT 367, Vesna là người duy nhất còn sống.
Tuy nhiên, cần nói cho chính xác: cô không rơi tự do một mình từ máy bay xuống đất. Vesna bị mắc kẹt trong một phần thân chiếc DC-9, cùng khối kim loại ấy lao xuống khu rừng phủ tuyết gần làng Srbská Kamenice, thuộc Tiệp Khắc khi đó.
Chi tiết này không làm kỳ tích bớt khó tin. Nó chỉ giúp câu chuyện thật không bị kể thành một phiên bản siêu anh hùng hơi quá tay.
Chú thích ảnh: Vesna Vulović, nữ tiếp viên hàng không sống sót duy nhất sau thảm kịch chuyến bay JAT 367 năm 1972. Ảnh tư liệu.
Một chuyến bay bắt đầu bằng sự nhầm tên
Vesna Vulović sinh ngày 3/1/1950 tại Belgrade, khi ấy thuộc Nam Tư. Thời điểm xảy ra tai nạn, cô vừa bước sang tuổi 22 và mới làm tiếp viên hàng không chưa lâu.
Ngày 26/1/1972, chuyến bay JAT 367 thực hiện hành trình từ Stockholm đến Belgrade, dừng tại Copenhagen và dự kiến tiếp tục ghé Zagreb.
Vesna cùng tổ tiếp viên thứ hai lên máy bay tại Copenhagen.
Theo lời cô kể trong một cuộc phỏng vấn nhiều năm sau, đáng lẽ cô không được xếp làm việc trên chuyến bay này. Hãng hàng không đã nhầm cô với một nữ tiếp viên khác cũng có tên Vesna.
Những câu chuyện về số phận thường thích bắt đầu bằng một quyết định lớn. Trường hợp của Vesna lại bắt đầu bằng một sự nhầm tên tưởng như chẳng đáng kể.
Cô không biết chuyến bay ấy sẽ đưa mình vào sách kỷ lục thế giới, bằng một cách mà chắc chắn không ai muốn trải nghiệm.
Bốn mươi sáu phút sau khi cất cánh
Chiếc McDonnell Douglas DC-9 rời Copenhagen lúc 15 giờ 15 phút.
Khoảng 16 giờ 01 phút, khi máy bay đang di chuyển trên không phận Tiệp Khắc ở độ cao khoảng 10.160 mét, một vụ nổ xảy ra trong khu vực hành lý.
Thân máy bay bị xé thành nhiều phần. Áp suất trong khoang giảm đột ngột giữa nhiệt độ đóng băng bên ngoài. Các mảnh vỡ bắt đầu rơi xuống khu vực gần làng Srbská Kamenice.
Không có tín hiệu cấp cứu hoàn chỉnh nào được gửi đi.
Theo kết luận điều tra chính thức, một quả bom được giấu trong hành lý đã gây ra vụ nổ. Một người tự nhận là thành viên của lực lượng dân tộc chủ nghĩa Croatia sau đó gọi điện nhận trách nhiệm, nhưng không có ai bị bắt hay bị kết án vì vụ việc.
Trên chuyến bay có 23 hành khách và 5 thành viên phi hành đoàn. Hai mươi bảy người đã thiệt mạng.
Chỉ còn Vesna.
_McDonnell_Douglas_DC-9-32_YU-AHT_at_Long_Beach,_24_January_1971.jpg){kind=spacer}
Chiếc DC-9 mang số đăng ký YU-AHT tại Long Beach năm 1971, trước khi gặp nạn. Ảnh tư liệu
Cô không rơi một mình
Nhiều bài viết thường mô tả Vesna rơi khỏi máy bay từ độ cao hơn 10.000 mét rồi đáp thẳng xuống rừng.
Cách kể ấy hấp dẫn, nhưng chưa chính xác.
Theo những tài liệu được Guinness World Records sử dụng, Vesna bị giữ lại trong một phần thân máy bay gần khu vực đuôi. Một xe đẩy phục vụ được cho là đã ghim cơ thể cô vào bên trong, khiến cô không bị hút khỏi máy bay như những người khác.
Nói cách khác, Vesna không rơi một mình giữa không trung. Cô rơi cùng một phần thân chiếc DC-9.
Khối kim loại ấy không thể biến cú rơi thành an toàn. Tuy nhiên, nó có thể đã hấp thụ và phân tán một phần năng lượng khi va chạm, thay vì để cơ thể cô nhận toàn bộ lực tác động trực tiếp.
Đây là mắt xích đầu tiên trong chuỗi điều kiện vô cùng hiếm hoi đã giúp Vesna sống sót.
Rừng thông và lớp tuyết dày
Phần thân máy bay chứa Vesna rơi xuống một sườn núi có nhiều cây gần làng Srbská Kamenice.
Cành cây được cho là đã làm chậm quá trình lao xuống. Sau đó, phần thân máy bay va vào sườn dốc ở một góc tương đối thuận lợi rồi trượt trên lớp tuyết dày.
Tuyết không phải một chiếc nệm khổng lồ như cách một số câu chuyện thường ví von. Nhưng so với việc đâm thẳng xuống mặt đất cứng hoặc khu vực bằng phẳng, lớp tuyết cùng địa hình dốc có thể đã kéo dài thời gian va chạm và giảm phần nào lực tác động lên cơ thể Vesna.
Một số tài liệu còn cho rằng Vesna có huyết áp thấp nên nhanh chóng bất tỉnh khi khoang máy bay mất áp suất. Trạng thái bất tỉnh có thể giúp cơ thể cô không gồng cứng trước cú va chạm. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong những giả thuyết được đưa ra, không phải lời giải thích duy nhất.
Không có một yếu tố thần kỳ riêng lẻ nào cứu Vesna.
Đó là sự kết hợp gần như không thể lặp lại giữa vị trí của cô trong máy bay, phần thân còn lại, xe đẩy phục vụ, cây cối, sườn dốc, tuyết dày và một lượng may mắn mà chắc hẳn cô đã sử dụng gần hết cho cả đời.
Tiếng kêu giữa đống đổ nát
Người đầu tiên tiếp cận Vesna là Bruno Honke, một người dân địa phương từng phục vụ trong quân đội và có kinh nghiệm cứu thương từ thời Chiến tranh thế giới thứ hai.
Giữa khu rừng tối, ông nghe thấy tiếng kêu phát ra từ đống mảnh vỡ.
Lần theo âm thanh, Bruno phát hiện Vesna vẫn còn sống trong phần thân máy bay. Kinh nghiệm y tế giúp ông biết cách giữ cô ở trạng thái ổn định và sơ cứu trong lúc chờ lực lượng cứu hộ đến.
Việc người đầu tiên tìm thấy Vesna lại là một người có kinh nghiệm cứu thương tiếp tục là một mắt xích may mắn khác.
Sau cú rơi hơn 10.000 mét, cô không chỉ cần sống qua va chạm. Cô còn phải sống đủ lâu để được tìm thấy và đưa đến bệnh viện.
Vesna Vulović trong thời gian điều trị sau vụ tai nạn. Ảnh tư liệu
Một hồ sơ chấn thương dài đến khó tin
Vesna sống sót, nhưng cái giá mà cơ thể cô phải trả rất lớn.
Cô bị vỡ hộp sọ, gãy cả hai chân, tổn thương ba đốt sống, gãy xương chậu và nhiều xương sườn. Phần cơ thể bên dưới thắt lưng bị liệt tạm thời.
Theo Guinness World Records, Vesna hôn mê 27 ngày và phải điều trị trong bệnh viện khoảng 16 tháng. Một số nguồn báo chí đưa ra thời gian khác đôi chút, nhưng đều thống nhất rằng quá trình hồi phục của cô kéo dài và vô cùng khó khăn.
Khi tỉnh lại, Vesna không nhớ gì về vụ nổ, cú rơi hay thời điểm được cứu. Ký ức cuối cùng của cô là lúc chào đón hành khách lên máy bay tại Copenhagen. Ký ức tiếp theo đã là cảnh tỉnh dậy trong bệnh viện và nhìn thấy mẹ bên cạnh.
Với Vesna, khoảng thời gian kinh hoàng nhất của chuyến bay là một vùng trắng hoàn toàn.
Học đi lại từ đầu
Các bác sĩ ban đầu không chắc Vesna có thể đi lại hay không.
Tuy nhiên, sau nhiều tháng điều trị và phục hồi chức năng, cảm giác dần trở lại ở đôi chân. Khoảng mười tháng sau tai nạn, cô có thể bước đi, dù cột sống bị biến dạng khiến dáng đi không còn hoàn toàn bình thường.
Vesna không quay lại làm tiếp viên trên máy bay. Cô vẫn tiếp tục làm việc cho hãng JAT ở một vị trí văn phòng.
Điều đáng ngạc nhiên là sau tai nạn, Vesna cho biết mình không sợ đi máy bay. Có lẽ việc không lưu giữ ký ức về khoảnh khắc xảy ra thảm họa đã giúp cô tránh được phần nào nỗi ám ảnh mà nhiều người có thể mang theo suốt đời.
Cô trở thành nhân vật nổi tiếng tại Nam Tư, được công chúng xem như biểu tượng của sự sống sót và nghị lực.
Kỷ lục không ai muốn phá
Năm 1985, Vesna Vulović được Guinness World Records trao chứng nhận cho “cú rơi cao nhất được sống sót mà không có dù”.
Độ cao được công nhận là 10.160 mét, tương đương 33.333 feet.
Người trao chứng nhận cho cô là Paul McCartney. Đây là một chi tiết đặc biệt đối với Vesna, bởi cô từng là người hâm mộ ban nhạc The Beatles.
Khoảnh khắc ấy có lẽ là phần dễ chịu hiếm hoi của một kỷ lục được tạo nên từ thảm kịch.
Cho đến nay, Guinness vẫn công nhận Vesna là người giữ kỷ lục. Và đây cũng là một trong số ít những kỷ lục mà người ta chỉ mong sẽ không bao giờ có ai phải vượt qua.
Tranh luận về độ cao 10.160 mét
Năm 2009, hai nhà báo Peter Hornung và Pavel Theiner đưa ra một giả thuyết khác về vụ tai nạn.
Họ cho rằng chiếc DC-9 có thể đã bị lực lượng phòng không Tiệp Khắc bắn nhầm khi bay ở độ cao thấp hơn nhiều, sau đó chính quyền dựng nên câu chuyện về quả bom và cú rơi 10.160 mét để che giấu sai lầm.
Theo giả thuyết này, máy bay chỉ rơi từ độ cao khoảng 800 mét.
Tuy nhiên, chính một trong các nhà báo cũng thừa nhận bằng chứng của họ mang tính gián tiếp. Các cơ quan hàng không và chuyên gia quân sự Czech không chấp nhận kết luận này.
Guinness World Records sau khi xem xét vẫn giữ nguyên kỷ lục của Vesna. Cho đến nay, chưa có bằng chứng đủ mạnh để thay thế kết luận chính thức rằng máy bay bị phá hủy ở độ cao khoảng 10.160 mét.
Vì vậy, cách trình bày thận trọng nhất là: cú rơi 10.160 mét là con số được hồ sơ điều tra chính thức và Guinness công nhận; bên cạnh đó vẫn tồn tại một giả thuyết phản bác nhưng chưa được chứng minh.
Cuộc đời sau kỳ tích
Vesna tiếp tục làm việc tại JAT cho đến đầu thập niên 1990. Cô bị cho thôi việc sau khi tham gia các cuộc biểu tình phản đối chính quyền Slobodan Milošević.
Sau đó, cô tiếp tục xuất hiện trong những hoạt động ủng hộ dân chủ và phản đối chủ nghĩa dân tộc cực đoan tại Serbia.
Vesna qua đời tại Belgrade vào tháng 12/2016, hưởng thọ 66 tuổi.
Bà không muốn người khác chỉ nhớ mình như một phụ nữ rơi khỏi máy bay. Nhưng chính cách Vesna sống sau thảm kịch – tập đi trở lại, tiếp tục làm việc và dám lên tiếng cho những điều mình tin tưởng – đã khiến câu chuyện của bà vượt xa một con số trong sách kỷ lục.
Kỳ tích được tạo nên như thế nào?
Vesna Vulović không sống sót vì cơ thể con người có thể chịu được một cú rơi tự do từ độ cao hơn 10.000 mét.
Cô sống sót vì bị giữ lại trong một phần thân máy bay; khối kim loại rơi xuống khu vực có cây, sườn dốc và tuyết dày; góc va chạm tương đối thuận lợi; người đầu tiên tìm thấy cô có kinh nghiệm cứu thương; và hàng loạt điều kiện hiếm hoi đã xuất hiện cùng một lúc.
Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi ấy thay đổi, kết quả có lẽ đã hoàn toàn khác.
Đó không phải công thức để sống sót sau một cú rơi.
Đó là một ngoại lệ gần như không thể lặp lại.
Và đôi khi, ranh giới giữa một thảm kịch có 28 nạn nhân với câu chuyện về người sống sót duy nhất chỉ mỏng bằng một chiếc xe đẩy phục vụ, vài cành thông và một lớp tuyết trên sườn núi.
Đài tưởng niệm các nạn nhân chuyến bay JAT 367 tại Srbská Kamenice
Nguồn tham khảo
Guinness World Records, “Highest Fall Survived Without Parachute”.
Guinness World Records, “How Vesna Vulović Survived the Highest Fall Ever With No Parachute”, 2022.
Czechoslovak Civil Aviation Authority, báo cáo điều tra tai nạn máy bay YU-AHT, chuyến bay JAT 367.
Bureau of Aircraft Accidents Archives, “Crash of a Douglas DC-9-32 in Česká Kamenice: 27 Killed”.
The Guardian, “Serbian Survivor of Fall From Plane Explosion Dies at 66”, 2016.
The Guardian, “Woman Who Fell to Earth: Was Air Crash Survivor’s Record Just Propaganda?”, 2009.